Clara Bilbao

GlyTECH proiektuak itsasoko makroalgetatik datozen glikanoak aztertzen ditu eta horiek nola prozesatu, biomedikuntzan erabiltzeko biomolekulak sortzeko eta etorkizunean diagnostikoak egiteko tresnak, printzipio aktiboak eta tratamenduak garatzeko.

GAIKERek, Basque Research & Technology Alliance (BRTA) partzuergoko kideak, GlyTECH – Giza osasunean erabiltzeko itsas glikobioteknologia proiektuan parte hartzen du. Proiektua elkarrekin egiten ari den ikerketa da, AZTI itsas eta elikagai ikerketa zentroak koordinatzen du eta Eusko Jaurlaritzak finantzatzen du, ELKARTEK 2025 programaren bidez. Itsas glikanoak aztertzea du helburu, horien egitura, prozesamendua eta jarduera biologikoa ikertzeko, eta giza osasunaren arloko erabilera bioteknologiko berriak aurkitzeko.

Glikanoak funtsezko biomolekulak dira prozesu zelular askotan, komunikatzeko, seinaleztatzeko eta ezagutzeko mekanismoetan. Prozesu fisiologiko eta patologiko askotan parte hartzen dutenez, glikobiologiak gero eta interes handiagoa du biomarkatzaileak aurkitzeko eta tratamendu berriak garatzeko, batez ere minbizia, gaixotasun immunologikoak, infekzioak edo patologia neurodegeneratiboak tratatzeko.

Zehazki, makroalga arreetan dauden polisakaridoak (fukoidan, laminarina edo alginatoak) oso interesgarriak dira, horiek dituzten egitura ezberdinengatik eta eginkizun biologikoengatik; besteak beste, antioxidatzaileak, immunomodulatzaileak, antitumoralak, antikoagulatzaileak edo antitrombotikoak. Propietate horiek asko alda daitezke polisakaridoen ezaugarrien arabera, hala nola konposizioa, egitura, pisu molekularra edo glikanoen sulfatazio maila.

Hain zuzen ere, biomolekula horien egituraren eta funtzio biologikoaren arteko lotura ikertu nahi dute GlyTECH proiektuan. Horretarako, itsas glikanoak tresna entzimatikoen bidez prozesatzen ari dira, egitura zehatzagoa duten oligosakaridoak lortzeko eta eraldaketa horiek haien propietateak eta jarduera biologikoa nola aldatzen dituzten aztertzeko. Proiektuak bi erronka teknologiko nagusi ditu. Alde batetik, tresna entzimatikoak eta ingeniaritza genetikoko estrategiak garatu nahi dituzte, itsasoko glikanoak modu selektiboan prozesatu eta egitura-ezaugarri zehatzak dituzten molekulak sortzeko. Bestetik, glikanoen eta horiek prozesatzean lortutako oligosakaridoen eta sistema biologikoen arteko elkarrekintza ikertu nahi dute, haien ekintza-mekanismoak hobeto ulertzeko eta biomedikuntzarako interes handien duten egiturak ezagutzeko.

Ikerketa lau arlotan banatu dute: biomedikuntzan erabil daitezkeen itsas glikanoen funtzionalizazioa eta ezaugarritzea, horiek prozesatzeko funtzio anitzeko entzimak garatzea, itsas jatorriko entzima sistemak aztertzea eta biomolekula horien eraldaketa ulertzeko eta optimizatzeko ingeniaritza genetikoko tresnak erabiltzea.

GAIKERek jarduera horietako hirutan parte hartzen du, eta glikano bioaktiboak prozesatzeko ingeniaritza genetikoko tresnak erabiltzeko lana zuzentzen du EHUrekin batera. Arlo horretan, Zentro Teknologikoak aktibatu gabeko gene zehatzak (knock-outs) dituzten itsas bakterioen anduiak sortuko ditu, itsas glikanoen degradazioan eta eraldaketan parte hartzen duten entzimen funtzioa egiaztatzeko. Lan horri esker, hidrolisi-prozesu jakin batzuetan zer entzimek parte hartzen duten zehaztu ahal izango dute, eta hobeto ulertu ahal izango dute egitura-ezaugarri ezberdinak dituzten oligosakaridoak nola sortzen diren.

Gainera, GAIKER glikanoen eta horien prozesamendu entzimatikoaren bidez lortutako oligosakaridoen ezaugarri biologikoak zehazten lan egiten ari da ere. Horretarako, giza zelula-ereduak erabiliko dituzte, horien segurtasuna ebaluatzeko eta osasunerako interesgarriak diren jarduera biologikoak aztertzeko.

Jarduera horien artean, haien immunomodulazio ahalmenaren azterketa nabarmentzen da; itsas glikanoen eta haien deribatuen eta immunitate sistemako zelulen arteko elkarrekintza aztertzen ari dira eta biomolekula horiekiko erantzunean parte hartzen duten mekanismo zelularrak ebaluatzen ari dira. Oro har, lan horrek lortutako oligosakaridoen egituraren, horien prozesamenduaren eta jarduera biologikoaren arteko erlazioak ezartzen lagunduko du, etorkizunean biomedikuntzan erabiltzeko hautagai onenak zehazteko.

GlyTECH proiektua AZTIk zuzentzen du eta bertan Biobizkaia Osasun Ikerketa Institutuak, UPV/EHUk eta GAIKERek parte hartzen dute. Horrela, itsas bioteknologia, biokimika, genetika, zelula-biologia eta nanoteknologia arloetako gaitasunak biltzen ditu. Lankidetza horri esker, itsas glikanoen eta horien ekintza-mekanismoen ezagutza handituko da, eta biomedikuntzan erabiltzeko aukera berriak aztertuko dira. Gainera, Euskadiren gaitasun zientifiko eta bioteknologikoak indartuko dira.

Eusko Jaurlaritzak finantzatutako proiektua

Abian jarri eta urtebetera, aurrera doa E-OilÉ proiektu europarra, mugarri zientifiko garrantzitsuekin eta komunitate gero eta handiagoarekin, eta formatu txikiko ontzi biodegradagarriak eta elikagai eta kosmetikoetarako erabilera indibiduala garatzeko bidea sendotzen ari da.

Basque Research & Technology Alliance, BRTAko kide den GAIKER Zentro Teknologikoak koordinatzen du E-OilÉ proiektua, zeinaren helburua baita urtero erabiltzen diren eta ingurumenean amai dezaketen erregai fosilekin egindako formatu txikiko milaka milioi poltsatxo eta ontzien alternatiba jasangarria garatzea. Horretarako, ontzi biodegradagarri, seguru eta industrialki eskalagarri bat garatzen ari da zentroa, kontsumo-eredu jasangarriagoetara jotzea ahalbidetuko duena, produktuen kalitatea eta funtzionaltasuna arriskuan jarri gabe.

Hasi eta urtebetera, proiektua behar bezala darrai aurrera, aurrerapen zientifiko garrantzitsuekin eta etorkizun handiko emaitzekin.

Testuinguru horretan, partzuergoa osatzen duten 15 bazkideak Novaran (Italia) bildu dira, proiektuaren lehen urtean lortutako aurrerapen eta emaitza nagusiak partekatzeko eta hurrengo lan-ildoak definitzeko. Banakako erabilerarako ontzi seguru, jasangarri, biodegradagarri eta birziklagarriak garatzeko beste urrats bat da topaketa hau

Aurrerapen giltzarrietako bat «Segurtasuna eta Jasangarritasuna Diseinutik» (SSbD) irizpideak definitzea izan da. ITENEk «Segurtasuna eta Jasangarritasuna Diseinutik» (SSbD) aurretiazko irizpideak definitu eta dokumentatu ditu lau erabilera-kasuetarako, eta partzuergoari esparru komuna, zorrotza eta ebidentzietan oinarritua eman dio proiektuan garatutako materialak ebaluatzeko.

Hori oinarri hartuta, biopoliesterrez egindako biomaterial biodegradagarri berrien lehen sortak (Novamontekoak), oliba-olioaren azpiproduktuekin aberastuak (MYROLION) eta polisakaridoz egindako konposatuekin (OIMO), proba zehatzak egin dira GAIKERen, digitalki erreplikatu dira, eta merkatuko irtenbideak bilatzen ari dira.

Aldi berean, OIMO eta Novamont enpresek landare-jatorriko bioplastikozko lehen xaflak garatu dituzte, eta Danimarkako Institutu Teknologikora bidali dituzte, biodegradagarritasuna ebaluatzeko. Lortutako lehen emaitzek material horien potentziala adierazten dute.

Hain zuzen ere, entsegu horien emaitzak NORCE ikerketa zentroak garatutako adimen artifizialaren eredua elikatzen laguntzen ari dira. Tresna horrek biki digital gisa funtzionatuko du, eta gai izango da material berriek biodegradazioan izango duten portaera modelizatzeko eta iragartzeko, bai proiektuaren esparruan garatutakoak, bai etorkizunean gara daitezkeenak.

Aurrerapen teknologikoarekin batera, etorkizuneko emaitzen ustiapenera bideratutako estrategia bat dago. Arlo horretan, PNO Innovationek ustiapen-potentziala duten lehen emaitzak identifikatu ditu, eta E-OILÉ proiektuan garatutako ontziratze-soluzioetarako merkaturatze-bide posibleak definitu ditu. Hala, etorkizunean merkatuan aplikatzeko bidean aurrera egin du.

E-OilÉri buruz

E-OilÉ (Sustainable End-Of Life routes for single-use monoahalegin packaging for oily products) lau urteko proiektu europarra da, Horizonte Europa programak finantzatua (diru-laguntzetarako hitzarmena, 101177771 zk.). Hamar herrialdetako 15 bazkide biltzen ditu, elikagai- eta kosmetika-sektoreetako aplikazioetarako banakako kontsumo-ontzi biodegradagarri, seguru eta birziklagarriak garatzeko helburuarekin. Proiektuak benetako lau erabilpen kasu landuko ditu: oliba olioa, saltsa oliotsuak, gorputzeko olioa eta aurpegiko seruma, TRL 7 heldutasun teknologiko maila lortzeko asmoz.

«Biodegradable by Design, Sustainable by Nature»

Sarea handitzen ari da

E-OilÉ komunitateak hazten eta sendotzen jarraitzen du. Proiektuak ontzien berrikuntzan eta jasangarritasunean interesa duten pertsona eta erakunde guztiak gonbidatzen ditu haien jarduera jarraitzera, haien buletinera harpidetzera eta haien alderdi interesatuen sarean parte hartzera.

«Duela urtebete, paperean bakarrik zegoen eta hartan sinesten zuten pertsona talde bat besterik ez zen. Gaur egun zientzia da, datuak, komunitate bat eta benetan aurrera egiten ari den proiektu bat. Ezingo nintzateke kontsortzio honek hamabi hilabetetan elkarrekin eraiki duenaz harroago egon», adierazi du Maria Jose Suarezek (GAIKER), proiektuaren koordinatzaileak.

• Proiektuari buruzko informazio gehiago: https://www.mc4-project.eu/
• Jarraitu E-OilÉ proiektuaren inguruko informazioari hemen: LinkedIn | Bluesky | X

Proeiktuak Europar Batasunaren Horizon Europe ikerketa- eta berrikuntza-programaren finantzaketa jaso du, 101177771 zenbakiko dirulaguntza-hitzarmenaren bidez.

Europar Batasunak finantzatua. Hala ere, adierazitako iritziak eta ikuspuntuak egileenak baino ez dira, eta ez dituzte nahitaez islatzen ez Europar Batasunarenak, ez Osasunaren eta Teknologia Digitalaren Europako Agentzia Exekutiboarenak (HADEA). Europar Batasuna eta dirulaguntza ematen duen agintaritza ez dira horien erantzule.

Europako proiektuak birsorkuntza elektrokimikorako teknologia berritzaile bat garatuko du, erregai fosiletan oinarritutako prozesu konbentzionalak ordezkatzea ahalbidetuko duena, uraren tratamendu jasangarriago eta zirkularragoa bultzatuz.

Joan den uztailean, aurreko hilean hasitako REGENIOUS (REthinking the REGENeration of spent granular activated carbon) proiektu europarra merkaturatzeko (kick-off meeting) bilera egin zen Madrilen. Basque Research & Technology Alliance-ko (BRTA) kide den GAIKER Zentro Teknologikoak parte hartzen duen proiektuaren helburua da agortutako ikatz aktibo pikortsuaren birsorkuntza iraultzea. Ikatz hori funtsezko materiala da industria- eta udal-uren tratamenduan, eta, horretarako, birsorkuntza elektrokimikoko teknologia berritzaile bat garatu da, erregai fosiletan oinarritutako birsorkuntza termiko konbentzionala ordeztuko duena.

Datozen 48 hilabeteetan, REGENIOUSek mota horretako birsorkuntza elektrokimikorako lehen instalazio eramangarri eta modularra garatuko du. Azken erabiltzailearen instalazioetan zuzenean lan egiteko eta agortutako ikatz aktiboa in situ birsortzeko diseinatuta dago. Teknologia Espainiako edateko ura eta Zipreko hondakin-urak tratatzeko instalazioetan probatuko da, haien funtzionamendua benetako funtzionamendu-baldintzetan baliozkotzeko. Gainera, Alemanian eta Portugalen erreplikazio-jarduerak egingo dira, Europan eskala handiagoan ezartzen laguntzeko.

ENVIROHEMPek koordinatzen du proiektua, eta Europako 16 erakundek osatzen duten diziplina anitzeko partzuergoa biltzen du; besteak beste, uraren sektoreko enpresak, ikerketa-zentroak, unibertsitateak, teknologia-hornitzaileak, normalizazio-erakundeak eta berrikuntza-erakundeak. Partzuergoa honako hauek osatzen dute: Bilbao Bizkaia Ur Partzuergoa, Eparchiakos Organismos Aftodioikisis Larnakas, Aigües de Barcelona, Canal de Isabel II, Extraco Construccions e Proxectos, ASCA, Bartzelonako Unibertsitate Autonomoa, GAIKER Fundazioa, Central Metallurgical Research and Development Institute, CETA Solutions, Association (CATEROP) eta Espainiako Solutions Elkartea.
Berrikuntza teknologikoaz haratago, REGENIOUSek Europako uraren sektorearen jasangarritasuna eta lehiakortasuna areagotu nahi ditu, baliabideen kudeaketa zirkularra sustatuz eta ikatz aktiboa birsortzearekin lotutako karbono-aztarna murriztuz. Halaber, ikatz aktibo agortuarentzako bigarren bizitzako aplikazio berriak aztertuko ditu proiektuak, eta iraunkortasuna ebaluatzeko negozio-eredu eta tresna berriak garatuko ditu, etorkizunean merkatuan errazago ezar daitezen.

Berotegi-efektua eragiten duten gasen emisioak murrizten eta baliabideak modu eraginkorragoan erabiltzeko industria-prozesuak garatzen lagunduz, REGENIOUSek Europako Itun Berdearen, Ekonomia Zirkularrerako Ekintza Planaren eta Processes4Planet elkartearen helburuak babesten ditu, Europako industria lehiakorrago eta klimatikoki neutroago baterantz aurrera egiten lagunduz.

GAIKERen lana
GAIKER aditua da ekonomia zirkularraren ikuspegitik urak tratatzeko soluzio berritzaileak garatzen, eta behar bakoitzerako estrategiarik egokiena diseinatzen du.

REGENIOUS proiektuaren esparruan, GAIKERek funtsezko zeregina du ikatz aktibatu agortuen (GAC/EAC) birsorkuntza elektrokimikoaren karakterizazioan, ebaluazioan eta baliozkotzean, eta, horrez gain, lan-paketeetako baten buru da. Erantzukizun nagusien artean, hauek daude: birsortzeko betekizunak eta estrategiak zehaztea, REGENIOUS sistemaren errendimendu-adierazleak garatzea, ikatz aktibatu agortuen karakterizazioa eta analisi konparatiboa (benchmarking) eginez, teknologia ezartzearekin lotutako arriskuak ebaluatzea eta garatutako soluzioaren nahiz ura tratatzeko benetako instalazioetan jarduteko laguntza-tresnen baliozkotzean parte hartzea.

Europar Batasunak finantzatzen du, dirulaguntzetarako 101286562 hitzarmenari jarraikiz. Hala ere, adierazitako ikuspuntuak eta iritziak egileenak baino ez dira, eta ez dituzte nahitaez islatzen ez Europar Batasunarenak, ez Osasunaren eta Teknologia Digitalaren Europako Agentzia Exekutiboarenak (HaDEA). Europar Batasuna eta dirulaguntza ematen duen agintaritza ez dira horien erantzule.

GAIKERen saiakuntza espezializatuak egiten ditugu hainbat motatako eta aplikaziotako produktuen ingurumen-arriskua ebaluatzeko. Hala, erakundeei laguntzen diegu ingurumenerako seguruak direla erakusten, eta konfiantza handiagoz aurrera egiten haien garapen-, baliozkotze- eta merkaturatze-prozesuetan.

Esperientzia dugu hainbat ingurunetarako (ur- eta lur-ekosistemetarako, besteak beste) produktuen ebaluazioan. Matrize eta erabilera-kasu bakoitzera egokitutako saiakuntzak diseinatzen eta egiten ditugu, izan daitezkeen ingurumen-inpaktuak identifikatzeko eta segurtasun- eta betetze-arloan erabakiak hartzen laguntzeko funtsezko informazioa eskainiz.

Hainbat motatako produktu eta materialekin egiten dugu lan, hala nola formulazio kimikoekin, materialekin, nahasketekin, lixibiatuekin, urekin, solidoekin eta garapen berritzaileekin. Horiek guztiek ingurumen-balioztatze zorrotza eskatzen dute merkatura iritsi aurretik edo baldintza errealetan aplikatu aurretik.

Gure zerbitzuetan, ur gezako, itsas inguruneko eta lurzoruko ekotoxikotasun-saiakuntzak egiten ditugu, eta, horri esker, modu integralean ebalua dezakegu produktuek hainbat ekosistematako organismo adierazgarriekin duten interakzioa, eta kalte egin diezaiekegu espezieei eta ingurumen-funtzio garrantzitsuei.

Gainera, biodegradagarritasunari eta ingurumen-portaerari buruzko azterketak egiten ditugu, hainbat ingurunetanproduktuen iraunkortasunari edo degradazioari buruzko ebidentziak lortzeko, eta funtsezko datuak ematen ditugu ekodiseinu-estrategietarako, posizionamendu komertzialerako eta erregulazio-ebaluaziorako.

Saiakuntza horien bidez, enpresek haien produktuen ingurumen-segurtasuna baliozkotu dezakete, eta baita bezeroen eta erakunde arautzaileen konfiantza indartu eta sektore bakoitzean aplikatu beharreko indarreko legeria betetzen dela frogatu ere. Horrela, arriskuak murrizten, berrikuntza arduratsua errazten eta irtenbide jasangarriagoen merkaturatzea bizkortzen laguntzen dugu.

Zure produktuen ingurumen-arriskua ebaluatzeko bazkide teknologiko baten bila zabiltza? Jarri gurekin harremanetan.